22 июл — Рӯзи таърихии забони форсии тоҷикӣ

Ҳар миллат бо забони худ зинда аст. Забон танҳо воситаи гуфтор нест, балки ҳофизаи таърихӣ, фарҳанг, ҷаҳонбинӣ ва ҳувияти миллат мебошад. Агар миллат забони худро аз даст диҳад, дер ё зуд аз таърихи худ низ ҷудо хоҳад шуд. Аз ҳамин рӯ, ҳифзи забон ҳамеша бо ҳифзи ҳақиқати таърихӣ пайванди ногусастанӣ дорад.

Барои миллати тоҷик забони форсии тоҷикӣ танҳо як забони давлатӣ нест. Ин забони Рӯдакӣ, Фирдавсӣ, Ибни Сино, Носири Хусрав, Ҷалолиддини Балхӣ, Абдураҳмони Ҷомӣ, Садриддин Айнӣ, Мирзо Турсунзода, Лоиқ Шералӣ ва ҳазорон фарзанди фарзонаи ин миллат аст. Ин забон ҳазорсолаҳо пеш аз пайдоиши давлатҳои муосир арзи ҳастӣ дошт ва яке аз бузургтарин забонҳои тамаддуни башарӣ ба шумор меравад.

Дар таърихи муосири Тоҷикистон 22 июли соли 1989 рӯзи сарнавиштсоз мебошад. Дар ҳамин рӯз Қонуни «Дар бораи забони давлатӣ» қабул гардид ва забони тоҷикӣ барои нахустин бор дар давраи навини таърих мақоми давлатии худро соҳиб шуд. Ин пирӯзӣ натиҷаи заҳмати олимон, забоншиносон, адибон, зиёиён ва ҳамаи онҳое буд, ки барои ҳифзи забони миллӣ талош карданд.

Тибқи баъзе пажӯҳишҳои таърихӣ, интихоби 22 июл танҳо ба қабули қонуни соли 1989 маҳдуд набуд. Ин сана ба оғози бедории фарҳангии тоҷикон ва ташаккули матбуоти тоҷикӣ дар Бухоро ва Самарқанд дар ибтидои асри ХХ низ пайванди рамзӣ дошт. Ба ҳамин сабаб, 22 июл рамзи ҳамгироии ду рӯйдоди бузурги таърихӣ гардид: бедории миллӣ ва мақоми давлатии забони тоҷикӣ.

Мутаассифона, баъдтар таҷлили Рӯзи забони давлатӣ аз 22 июл ба 5 октябр интиқол дода шуд. Ин тағйир то имрӯз мавриди баҳси муҳаққиқон, зиёиён ва дӯстдорони таърихи миллӣ мебошад. Аз нигоҳи онҳо, 22 июл бо як воқеаи таърихии мушаххас пайванд дошт, дар ҳоле ки санаи нав чунин пайванди мустақимро бо он рӯйдод надорад.

Дар ҳар ҷомеаи ҳуқуқбунёд рамзҳои миллӣ бояд бар асоси воқеаҳои таърихӣ шакл гиранд. Вақте санае, ки ба як рӯйдоди воқеии миллӣ вобаста аст, иваз мешавад, табиист, ки саволҳои илмӣ ва ҷамъиятӣ низ ба миён меоянд. Таърихро набояд мутобиқи манфиатҳои ҳар давраи сиёсӣ бознависӣ кард, зеро таърих моликияти ҳеҷ ҳукумат ва ҳеҷ шахс нест. Таърих ба миллат тааллуқ дорад.

Забони форсии тоҷикӣ низ моликияти ҳеҷ шахси алоҳида нест. Ин забон бо фаъолияти як сиёсатмадор оғоз нашудааст ва бо фаъолияти як сиёсатмадор анҷом намеёбад. Он маҳсули ҳазорон соли андеша, эҷод ва заҳмати ниёгони тоҷик аст. Аз ҳамин сабаб, рамзҳои марбут ба забон низ бояд аз воқеияти таърихӣ сарчашма гиранд, на аз шароити муваққатии сиёсӣ.

Эҳтиром ба 22 июл маънои мухолифат бо касе нест; он маънои эҳтиром ба ҳақиқати таърихӣ аст. Миллате, ки хотираи таърихии худро ҳифз мекунад, метавонад ояндаи худро низ боэътимод бунёд намояд. Аммо миллате, ки аз санаҳои воқеии таърихии худ дур мешавад, тадриҷан аз решаҳои фарҳангии худ низ дур хоҳад шуд.

Аз ин рӯ, вазифаи ҳар зиёӣ, муҳаққиқ ва шаҳрванди масъул ин аст, ки ҳақиқати таърихиро ҳифз намояд, дар бораи он озодона баҳс кунад ва нагузорад, ки хотираи миллӣ фаромӯш гардад. Арҷ гузоштан ба 22 июл, пеш аз ҳама, арҷ гузоштан ба заҳмати олимон, адибон ва ҳамаи онҳое мебошад, ки барои мақоми забони тоҷикӣ мубориза бурданд.

Фарорасии 22 июл — Рӯзи таърихии забони форсии тоҷикӣ ба ҳамаи тоҷикони ҷаҳон муборак бод!

Бигзор забони модарии мо ҳамеша забони дониш, фарҳанг, озодӣ ва худшиносии миллӣ бошад. Ҳифзи забон ҳифзи миллат аст ва ҳифзи таърих ҳифзи ояндаи миллат.

22 июл муборак бод!

Бо эҳтиром,

Созмони ҷавонон барои эҳёи Тоҷикистон