Имрӯз, дар рӯзи зодрӯзи Абдулқодир Рустам, яке аз чеҳраҳои аҳли илму фарҳанг ва зиёиёни тоҷик, қалам бояд на танҳо барои табрик, балки барои баёни дарду андешаи ҷомеа ба даст гирифта шавад. Зеро зодрӯзи як зиёӣ дар ҳоле ки ӯ дар маҳбас қарор дорад, моро водор месозад, ки дар бораи ҷойгоҳи донишмандон, озодии инсон ва муносибати ҷомеа бо аҳли қалам андеша кунем.
Зиёӣ танҳо соҳиби дониш нест. Ӯ посдори забон, ҳофизи хотираи таърихӣ, тарбиятгари андешаи солим ва оинаи бедории ҷомеа аст. Нависандаву донишманд бо сухан, қалам ва андешаи худ ба ҳаёти маънавии миллат хидмат мекунад. Аз ин рӯ, муносибат бо аҳли илму фарҳанг на танҳо масъалаи шахсӣ, балки нишонаи муносибати ҷомеа ба дониш, андеша ва арзишҳои маънавии худ мебошад.
Чӣ андӯҳе аз ин бештар, ки дар рӯзи зодрӯзи як фарзанди аҳли илму фарҳанг ба ҷойи нишастҳои адабӣ, табрики дӯстону ҳамқаламон ва суҳбатҳои гарму самимӣ, номи ӯ бо масъалаи маҳбас пайванд мехӯрад?
Ин воқеият моро ба як суоли ҷиддӣ рӯ ба рӯ мекунад: Оё ҷомеае, ки ба илму фарҳанги худ арҷ мегузорад, метавонад нисбат ба вазъи зиёии дар маҳбасбуда бетафовут бимонад?
Албатта, ҳеҷ кас набояд берун аз доираи қонун қарор гирад. Аммо риояи қонун низ бояд бо эҳтироми ҳуқуқи инсон, адолати судӣ ва кафолатҳои мурофиаи одилона ҳамроҳ бошад. Маҳз ҳамин принсипҳо эътимоди мардумро ба қонун ва ниҳодҳои давлатӣ тақвият медиҳанд.
Дар ҳар масъалае, ки ба озодӣ ва ҳуқуқи инсон дахл дорад, ҷомеа ҳақ дорад посухҳои равшан, далелҳои эътимодбахш ва муносибати одилонаро интизор шавад. Хомӯшӣ ҷойи посухро гирифта наметавонад ва суолҳои ҷомеаро низ аз байн намебарад.
Арзиши зиёӣ аз деворҳои маҳбас болотар аст
Таърихи миллатҳо гувоҳ аст, ки арзиши аҳли қалам ва донишмандонро на шароити замон, балки осори онҳо, андешаи онҳо ва хидматашон ба ҷомеа муайян мекунад. Китоб, андеша ва фарҳанг аз ҳудуди деворҳо фаротар мераванд.
Миллате, ки ба зиёиёни худ эҳтиром мегузорад, дар асл ба ояндаи худ эҳтиром мегузорад. Зеро рушди маънавӣ бе андешаи озод, фарҳанги гуфтугӯ ва эҳтироми ҳуқуқи инсон имконнопазир аст.
Дар рӯзи зодрӯзи Абдулқодир Рустам, зарур аст, ки на танҳо аз шахсияти ӯ ёд кунем, балки дар бораи вазъи аҳли қалам, ҳифзи ҳуқуқи шаҳрвандон ва зарурати муносибати инсонпарварона ба ҳар фарди дар маҳбасбуда низ андеша намоем.
Агар дар нисбати ӯ масъалаҳои ҳуқуқӣ вуҷуд дошта бошанд, онҳо бояд бо риояи комили қонун ва ҳуқуқи дифоъ баррасӣ шаванд. Агар дар ин раванд нигарониҳо ё саволҳои беҷавоб мавҷуд бошанд, посух ба онҳо бояд бо шаффофият ва адолат дода шавад. Ин на талаби имтиёз барои як шахс, балки талаби эҳтиром ба принсипҳоест, ки бояд ба ҳар инсон баробар татбиқ шаванд.
Мо бояд ошкоро бигӯем, ки муносибати ҷомеа ба аҳли илму фарҳанг набояд танҳо ба суханрониҳои идона, ҷашнҳои расмӣ ва шиорҳои зебо маҳдуд гардад. Эҳтиром ба зиёӣ пеш аз ҳама дар амал зоҳир мешавад: дар ҳифзи ҳуқуқи ӯ, дар таъмини имкони баёни андеша ва дар фароҳам овардани шароите, ки донишманд метавонад бе тарс аз фишор ба ҷомеа хидмат кунад.
Агар мо аз рушди илму фарҳанг сухан гӯем, бояд ба вазъи воқеии озодии андеша низ таваҷҷуҳ кунем. Агар аз арҷгузорӣ ба нависандагон ҳарф занем, бояд дар лаҳзаҳои душвор низ нисбат ба онҳо бетараф набошем. Ва агар адолатро арзиши олӣ медонем, бояд онро на танҳо барои дӯстону ҳамфикрон, балки барои ҳар як инсон талаб намоем.
Ин гуна мавқеъгирӣ душманӣ нест. Ин даъват ба масъулият, шаффофият ва ҳифзи арзишҳои инсонӣ мебошад.
Дар рӯзи зодрӯзи Абдулқодир Рустам мо аз ниҳодҳои дахлдор даъват менамоем, ки масъалаи вазъи ҳуқуқии ӯро дар доираи қонун, бо эҳтироми ҳуқуқи инсон ва кафолатҳои мурофиаи одилона баррасӣ кунанд. Ҳамзамон, ҷомеаи фарҳангӣ, аҳли қалам ва созмонҳои шаҳрвандӣ бояд тавонанд дар доираи қонун дар бораи чунин масъалаҳо озодона ва бо масъулият изҳори назар намоянд.
Мо бовар дорем, ки қудрати ҷомеа на дар хомӯш кардани суолҳо, балки дар шунидани онҳо ва пайдо кардани посухҳои одилона зоҳир мешавад. Эҳтироми ҳаққи инсон ва арҷгузорӣ ба фарҳанг набояд танҳо шиор бошанд; онҳо бояд ба меъёри воқеии муносибатҳои ҷамъиятӣ табдил ёбанд.
Зодрӯзи Абдулқодир Рустам бояд барои мо танҳо рӯзи табрик набошад. Он бояд рӯзи андеша дар бораи қадри инсон, озодии андеша, масъулияти давлат ва рисолати зиёӣ бошад.
Миллате, ки фарҳанги худро дӯст медорад, набояд дар баробари сарнавишти аҳли фарҳанги худ бетафовут монад. Зеро ҳимояи шаъну шарафи инсон, эҳтироми қонун ва арҷгузорӣ ба дониш се рукни муҳими ҷомеаи солим мебошанд.
Ба муносибати зодрӯзи Абдулқодир Рустам ба ӯ орзуи саломатӣ, сабру таҳаммул ва рӯзҳои нек дорем. Умедворем, ки ҳар масъалаи марбут ба ҳуқуқу озодии ӯ бо адолат, шаффофият ва эҳтиром ба қонун ҳаллу фасл гардад.
Бо эҳтиром,
Созмони Ҷавонон барои эҳёи Тоҷикистон
